Zwolse balletjes

Czym są

Zwolse balletjes to tradycyjne twarde cukierki z miasta Zwolle w prowincji Overijssel. Mimo nazwy nie są to kulki: balletje to stare niderlandzkie słowo oznaczające cukierek, a kawałki wycina się z płata cukrowego ciasta. Ponieważ są wycinane, czy też „dziabane", ze ciasta, znane są też jako steken.

Te cukierki nie są miękkie jak współczesne pianki ani ciągnące jak karmel. Są twarde i wymagają cierpliwości, by rozpuściły się w ustach. Sprzedaje się je w tradycyjnym papierowym rożku lub w ozdobnej puszce, a wiele firm i organizacji ze Zwolle rozdaje je jako upominki.

Pierwsze balletjes były zwykłym cukrem. Potem pojawiły się moka, cynamon i wanilia, a później cała gama smaków owocowych. Nie ma żadnych ukrytych nadzień ani wypełnień; cały cukierek to jedna jednolita masa.

Jak są wytwarzane

Zwolse balletjes wytwarza się od 1845 roku w piwnicy siedemnastowiecznego budynku na Grote Kerkplein, w cieniu Grote Kerk. Wcześniej wyrabiane tam cukierki opierały się na trzcinie cukrowej; granulowany cukier z buraka stał się podstawą, gdy w Niderlandach pojawiły się uprawy buraka cukrowego. Proces zaczyna się od gotowania cukru na sztywną masę, cukrowe ciasto, do którego dodaje się smak.

Praca nadal wykonywana jest ręcznie, w tradycyjny sposób, przy użyciu starych narzędzi w tej samej piwnicy. Wytwórcy, zwani stablers, produkują partię mniej więcej raz w tygodniu, ponieważ stara maszyna szybko się zużywa, a praca w piwnicy jest ciężka. Ciasto kroi się na pojedyncze kawałki i zostawia do stwardnienia.

Mówi się, że jest to jedyny cukierek w Niderlandach nadal wytwarzany w ten tradycyjny sposób na terenie sklepu, który go sprzedaje, a jego wyrób figuruje w niderlandzkim rejestrze niematerialnego dziedzictwa kulturowego.

Smak nostalgii

Zwolse balletjes to mniej kwestia nowości, a bardziej pamięci. To regionalny specjał, który przetrwał, bo tradycja jest podtrzymywana w jednym miejscu od ponad 175 lat. Dla wielu mieszkańców Zwolle smak ten jest nierozerwalnie związany z dziecięcymi wizytami w starym mieście.

Niegdyś były one tyleż praktycznym słodzikiem, co przysmakiem. Steek trzymano w policzku podczas picia kawy lub herbaty, tak by napój przepływał obok niego i słodził się po drodze; potem odkładano go na kolejną filiżankę. Niektórzy mieszkańcy Zwolle wciąż piją kawę w ten sposób.

W dni targowe sklep otwierano o siódmej rano dla odwiedzających targ bydła. Gdy cukier z buraka sprawił, że słodycze stały się tanie, balletje stał się jednym z około pięciuset rodzajów niderlandzkich cukierków, obok Haagse hopjes i Zeeuwse babbelaars.

Ciekawostki

• Nazwa nie dotyczy kształtu. Balletje to stare słowo oznaczające cukierek, a nie opis kulki.
• Słodzik w policzku. Trzymany w policzku podczas picia, steek słodził kawę filiżankę po filiżance.
• Pozostają w Zwolle. Produkcja jest niewielka i utrzymuje się dzięki lokalnemu popytowi; cukierki są niemal nieznane w pozostałej części kraju.
• Wytwarzane w piwnicy. Nadal wyrabia się je ręcznie w piwnicy sklepu, w którym produkcja rozpoczęła się w 1845 roku.
• Status dziedzictwa. Wyrób Zwolse balletjes figuruje w niderlandzkim rejestrze niematerialnego dziedzictwa kulturowego.

Gdzie spróbować

Stary sklep ze słodyczami na Grote Kerkplein w Zwolle, urządzony mniej więcej tak, jak w 1845 roku. Nie znajdzie się ich w supermarketach ani w sieciach ogólnokrajowych.

Transakcja ma dawny charakter: podaje się wybrany smak i napełnia papierowy rożek przy ladzie, albo puszkę na prezent. Kupuje się je równie często na wynos, co do zjedzenia na miejscu, dlatego torebki opuszczają miasto dziesiątkami.