Fartons

Czym są

Fartony to długie, cienkie słodkie bułeczki z walenckiego miasteczka Alboraya, leżącego tuż na północ od Walencji. Można je jeść same, ale ich prawdziwym przeznaczeniem jest maczanie w horchacie (po walencku orxata), czyli chłodnym, mlecznym napoju robionym z migdałów ziemnych (chufas).

Ich wygląd jest prosty i rozpoznawalny. Bułeczki są podłużne, miękkie i jasne, a po upieczeniu polukrowane cukrem pudrem, co nadaje im błyszczącą, lekko lepkawą powierzchnię. Ich tekstura jest lekka i gąbczasta, stworzona do wchłaniania płynu bez natychmiastowego rozpadania się. Jest to istotne, ponieważ bułeczki trzyma się za jeden koniec i zanurza w wysokich szklankach z horchatą, pozwalając napojowi wsiąknąć w miąższ, podczas gdy ciasto przez chwilę zachowuje swój kształt.

Sprzedaje się je w horchaterías, czyli specjalnych kawiarniach spotykanych w całej Alboraya i Walencji, a także w piekarniach i supermarketach w całym regionie. Zestawienie uznawane jest za stałe: szklanka zimnej horchaty podana z kilkoma fartonami, zwykle jako popołudniowa lub wieczorna przekąska, gdy robi się ciepło.

Stworzone do maczania

Kształt fartonu jest bezpośrednią odpowiedzią na szklankę, w której podaje się horchatę. Krótka czy okrągła bułeczka sięgałaby tylko powierzchni; długa, smukła forma pozwala sięgnąć w głąb szklanki, a jednocześnie pozostać wygodną w trzymaniu.

Ciasto to lekkie, wzbogacone ciasto drożdżowe z mąki, cukru, oleju słonecznikowego, jaj i drożdży, pieczone tak, by pozostało jasne, a nie ciemne czy chrupiące. Dzięki temu wnętrze pozostaje miękkie i chłonne. Lukier cukrowy dodaje nuty słodyczy, która dopełnia orzechowy, ziemisty smak migdałów ziemnych.

Nazwa jest walencka; liczba pojedyncza to fartó (po hiszpańsku fartón). Często łączy się ją z walenckim słowem fart, oznaczającym „najedzony” lub „syty”, co pasuje do słodkości, którą zwykle je się po kilka naraz.

Skąd się wzięły

Fartony przypisuje się rodzinie Polo, która osiedliła się w Alboraya i w latach 60. XX wieku opracowała lżejszą, wydłużoną wersję tradycyjnego walenckiego słodkiego pieczywa panquemao, wykończoną lukrem, stworzoną specjalnie do towarzyszenia horchacie. Pomysł szybko przyjął się wśród miejscowych horchaterías, a dziś fartony wypieka wielu piekarzy w całej Wspólnocie Walenckiej.

Zestawienie to związane jest z migdałem ziemnym, który uprawia się na piaszczystych glebach l'Horta Nord, terenów rolniczych wokół Alboraya. Horchata jest bogata i słodka, a farton stanowi miękki, skrobiowy kontrapunkt, który ją równoważy.

Praktyka ta ma charakter sezonowy. Choć niektóre lokale serwują horchatę przez cały rok, horchaterías w Alboraya mają najwięcej gości od późnej wiosny do wczesnej jesieni, gdy popyt na ten chłodny napój osiąga szczyt. Letnimi wieczorami ich tarasy zapełniają się mieszkańcami i turystami zamawiającymi szklanki horchaty i talerze fartonów.

Jak się je je

Fartony je się ręką. Standardowy sposób polega na trzymaniu pojedynczej bułeczki za jeden koniec i zanurzeniu jej w szklance horchaty, odczekaniu chwilę, aż ciasto wchłonie napój, a następnie wyjęciu i ugryzieniu, podczas gdy krople spływają z powrotem do szklanki.

Otoczenie jest zazwyczaj proste: stolik na tarasie, wysoka szklanka i talerz bułeczek. Sztućce nie są potrzebne.

Poza sezonem na horchatę fartony macza się także w gorącej czekoladzie lub kawie z mlekiem, a niektórzy jedzą je z granizado de limón, cytrynowym napojem lodowym. Mimo to zestawienie z horchatą jest na tyle silne, że w miejscu ich pochodzenia rzadko podaje się je z czymkolwiek innym.

Ciekawostki

• Kształt jest funkcjonalny. Długa, cienka forma pozwala bułeczce sięgnąć głęboko w wysoką szklankę, co jest niezbędne do właściwego nasiąkania.
• Niedawna klasyka. W przeciwieństwie do wielu hiszpańskich wypieków o średniowiecznych korzeniach, fartony pochodzą dopiero z lat 60. XX wieku.
• Wiele wersji. Nie istnieje jeden oficjalny przepis; każda piekarnia i horchatería ma swój własny, a w latach 90. pojawiły się też fartony z ciasta francuskiego.
• Letni rytuał. Choć horchata dostępna jest przez cały rok, zwyczaj jedzenia fartonów osiąga szczyt w gorących miesiącach, gdy zimny napój najbardziej orzeźwia.
• Nie tylko do horchaty. Zimą fartony macza się zamiast tego w gorącej czekoladzie.